معــــــــــــــــراج نامه

در جلسه گذشته به مقدّمات نماز رسیدیم و گفتیم که اوّلین وظیفه‌ی مصلّی طهارت است و طهارت دو بخش دارد؛ یکی رفع نجاسات و کثافات و آلودگی‌ها، دیگری، وضو گرفتن یا تیمّم کردن و یا غسل کردن؛ به تناسب آنچه بر مصلّی واجب است. در طهارت به معنای رفع  و حذف آلودگی‌ها، اشاره نمودیم که اصلاً هدف و غایت دین تطهیر و پاک کردن است و خداوند انسان‌هایی را که برای پاک کردن خود تلاش و تقلاّ می‌کنند، دوست دارد: «وَ اللهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِینَ.[1]» البتّه انسان را خدا پاک می‌کند. بدانید من و شما نمی‌توانیم خودمان را پاک کنیم؛ خیال‌تان راحت باشد. امّا همین که تقلاّ می‌کنیم؛ خدا این تقلاّ را دوست دارد. درست است این تقلاّ به نتیجه نمی‌رسد؛ امّا همین تقلاّ نوعی ابراز نیاز و عرض دعا به زبان عمل است و خدا این دعا را اجابت خواهد کرد. هیچ کس، نه می‌تواند خود را تزکیّه کند؛ خداوند فرمود:   « فَلا تُزَکُّوا اَنْفُسَکُمْ[2] » « بَلِ اللهُ یُزَکِّی مَنْ یَشاءُ[3]»: شما قدرت ندارید خودتان را تزکیّه کنید؛ خدا است که کسی را که بخواهد، تزکیه می‌کند. در طهارت هم همین‌طور است؛ هیچ کس نمی‌تواند خودش را طاهر کند؛ امّا تقلاّیی را که شخص می‌کند، خوب است و خدا دوست دارد.

به راه بادیه رفتن، بِه از نشستن باطل                       که گر مراد نجویم؛ به قدر وسع بکوشم

دوست دارد یار این آشفتگی                        کوشش بیهوده، بِه از خفتگی

و همان‌طور که گفتیم، خاصیت این تقلاّها این است که ما را از حجاب فاعلیّت و اثربخشی فعل خودمان بیرون می‌برد؛ چون ابتدا ما فکر می‌کنیم می‌توانیم خودمان را تزکیه و تطهیر نماییم. این یک حجاب است. در حجاب فاعلیّت خودمان اسیریم. با تقلاّ و پی بردن به این­که تقلاّهای ‌ما هیچ اثری نداشت؛ از این حجاب خارج می‌شویم و به مقام اضطرار می‌رسیم و «أمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ اِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ[4]». آنجا خدا دست به کار می‌شود. می‌گوید حالا ببین من چگونه تو را تزکیه می‌کنم؛ ببین من چگونه تو را تطهیر می‌کنم.

پس «وَ اللهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِینَ» یعنی خدا کسانی را که برای پاک کردن خود تقلاّ می‌کنند؛ دوست دارد. امّا این تقلاّ به جایی نمی‌رسد. فرمود: «وَ لکِنْ یُرِیدُ لِیُطَهِّرَکُمْ[5]» خدا اراده کرده که شما را پاک کند. لذا پاکان دستگاه خدا، پاک شده‌های خدایند. «اِنَّما یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً[6]» خدا آنها را تطهیر کرده است. ولی خدا تقلاّی عبد برای پاک کردن خود را دوست دارد. «وَ اللهُ یُحِبُّ الْمُتِطَهِّرِینَ» کما‌این‌که تقلاّی برای تزکیه‌ی نفس را هم دوست دارد.

---------------------------------------

1. سوره‌ی توبه، آیه‌ی 108.

2. سوره‌ی نجم، آیه‌ی 32.

3. سوره‌ی نساء، آیه‌ی 49.

4. سوره‌ی نمل، آیه‌ی 62.

5. سوره‌ی مائده، آیه‌ی 6.

6. سوره‌ی احزاب، آیه‌ی 33.

منبع: مقدّمه‌ای بر مبحث «نماز» از کتاب «مصباح الهدیٰ»، استاد مهدی طیّب