معــــــــــــــــراج نامه

به بحث وضو نزدیک‌تر شویم و به جزئیاتی از بحث وضو توجّه مختصری کنیم. شما در وضو صورتتان را می شویید؛ چرا؟ چون این صورت به غیر خدا رو کرده است. این صورت به غیر خدا و به دنیا توجّه و اِقبال کرده است؛ لذا باید شسته شود. چرا‌که شایستگی ملاقات با خدای متعال را ندارد. چشمی که غیر خدا را دید؛ گوشی که سخن و صدای غیر خدا را شنید؛ زبانی که با غیر خدا حرف زد؛ اینها را باید شست؛ لذا در وضو صورت را می شوییم. دست‌ها را هم در وضو می­شوییم؛ چرا؟ چون این دست‌ها برای غیر خدا کار کرده است؛ کار دنیا کرده است. اینها باید شسته و پاک شود. دست‌هایی که برای غیر خدا کار کرده است، برای نفس کار کرده است؛ برای دنیا کار کرده است؛ برای خلق کار کرده است؛ باید شسته شود. لذا در وضو دست را می‌شویید. در وضو سر را مسح می‌‌کشید؛ چرا؟ چون به غیر خدا فکر کرده است. با مسح شیدن، سر را از اندیشیدن به غیر خدا و از فکر کردنِ در مورد دنیا، پاک می‌کنید. در وضو پاها را مسح می‌کنید؛ چرا؟ چون پا به سمت دنیا رفته است و قدم به سوی دنیا برداشته است؛ در پی دنیا‌طلبی‌ها گام زده است؛ به سمت غیر خدا رفته است؛ لذا این پاها باید پاک شود تا شایستگی ایستادن در برابر خدا پیدا کند. صورت را می‌شویید؛ چون باید شایستگی رو کردن به خدا و سجده کردن درپیشگاه حضرت حق را پیدا کند. دست‌ها را می‌شویید؛ چون در نماز می‌خواهید با این دست‌ها قنوت بخوانید و دعا کنید. این دستِ آلوده‌ی به همه‌ی آلودگی‌ها کجا شایستگی دراز شدن در پیشگاه خدا را دارد؟ در نتیجه باید شسته شود. پاها را می‌شویید؛ مسح می‌کنید؛ چون می‌خواهید با این پاها در پیشگاه خدا بایستید و بنشینید. پاها باید پاک باشد تا شایستگی قیام و قعود در محضر الهی را پیدا کند. غسل از این هم بالاتر است؛ در غسل، چون انسان بیشتر در عالم طبیعت فرو‌رفته و بیشتر به حیوانیّت میل کرده است؛ باید همه‌ی بدن شسته شود. باید همه‌ی وجود شسته شود. تطهیر همه‌ی بدن لازم است. در تیمّم با خاک، شما از تکبُّر، انانیّت، خود‌بزرگ‌بینی، خود‌بینی، عُجب، غرور، فخر و کبر، پاک و مطهّر می‌شوید؛ و برای حضور در پیشگاه خدا شکستی بیشتری پیدا می‌کنید.

در کوی ما شکسته دلی می خرند و بس            بازار خودفروشی از آن سوی دیگر است

فرمود: «أنَا عِندَ الْمُنکَسِرةُ قُلُوبُهُمْ[1]» منِ خدا نزد دل‌های شکسته‌ام. برای این شکستگی، خضوع و فروتنی در پیشگاه حق، امر شد دست‌ها را به خاک بزن و صورتت را با دست خاک‌آلود مسح کن تا به فروتنی لازم برای حضور در محضر حقّ متعال نایل شوی.

گفتیم که هم آب و هم خاک طهور است. قرآن فرمود: «وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً[2]» آب را  طهور قرار دادیم. پیغمبر اکرم صلّی‌‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلّم نیز فرمودند: «جُعِلَتْ لِيَ اْلأرْضُ مَسْجِداً وَ طَهُوراً[3]» زمین برای منِ رسول الله هم سجده‌گاه قرارداده شد؛ هم مسجد است و هم طهور. پس هم آب طهور قرار داده شد و هم خاک؛ هر دو طهورند؛ هر دو پاک و پاک‌کننده‌اند. همان‌طور که ظاهر را با آب یا با خاک، با وضو یا با تیمّم، تطهیر می‌کنیم؛ باید باطن را هم تطهیر کرد. یعنی باید با آبِ رحمتِ حق و ترابِ ذُلِّ عبودیت و مسکنت و فقر در پیشگاه خدا، باطن خویش را هم تطهیر کرد؛ تا روح وضو و تیمّم در کالبد ظاهری آنها دمیده شود و  طهارت لازم برای حضور در پیشگاه حقّ متعال فراهم گردد.

....................................................

1. شهید ثانی، منیة المرید، ص 123.

2. سوره‌ی فرقان، آیه‌ی 48.

3. حرّ عاملی، وسائل الشّیعه، ج 3، ص 350.

منبع: مقدّمه‌ای بر مبحث «نماز» از کتاب «مصباح الهدیٰ»، استاد مهدی طیّب